Surah Al-Ankaboot · Ayah 8·Makkī

8

وَإِن بِى مَا لَكَ بِهِۦ فَلَا إِلَىَّ بِمَا ﴿٨﴾

Translation

Saheeh International

And We have enjoined upon man goodness to parents. But if they endeavor to make you associate with Me that of which you have no knowledge, do not obey them. To Me is your return, and I will inform you about what you used to do.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

نیکی به پدر و مادر و استثنای آن

این نخستین بار نیست که قرآن به موضوع مهم و انسانی احسان به والدین اشاره می‌کند. این یکی از آزمایش‌های بزرگ الهی است که در آغاز این سوره به آن اشاره شده است؛ چرا که گاهی آنها به سال‌هایی از عمر می‌رسند که نگهداری و تحملشان مشکل می‌شود. اینجاست که باید فرزندان امتحان خود را در زمینة حق‌شناسی و اطاعت فرمان خدا بدهند و از پدران و مادران به بهترین وجه نگاهداری کنند. در حدیثی از پیامبر(ص) می‌خوانیم: شخصی خدمتش آمد و عرض کرد: من به چه کسی نیکی کنم؟ فرمود: «به مادرت». دوباره سوّال کرد: بعد از او به چه کسی؟ فرمود: «یه مادرت». بار سوم سوّال کرد: بعد از او به چه کسی؟ باز فرمود: «به مادرت». در چهارمین بار توصیةٌ پدر و سایر بستگان را به ترتیب نزدیکی آنها به انسان فرمود. در حدیث دیگری که در بسیاری از کتب آمده استء پیامبر(ص) فرموده است: «بهشت زیر پای مادران است.»؛ اما برای این که کسی تصور نکند که این پیوند عاطفی می تواند بر پیوند انسان با خدا و موضوع ایمان حاکم گردد. مطلب را با یک استثنای صریح روشن کرده» می‌فرماید: «و اگر آن دو (یدر و مادر) تلاش و کوشش کنند و به تو اصرار ورزند که برای خدا شریکی قائل شوی که به آن علم نداری, از آنها اطاعت مکن.» از اینجا این اصل کلی استفاده می‌شود که هیچ چیز نمی‌تواند بر ارتباط انسان با خدا حاکم گردد که آن مقدم بر همه چیز است. از امام علی(ع) روایت شده است: «فرمان‌برداری مخلوق در جایی که نافرمانی خدا در آن باشد. سزاوار نیست.» شبیه همین آیه در سورهٌ لقمان نیز آمده است؛ با این اضافه که در آنجا می‌فرماید: «و صاحبهما فی الدنیا معروفا»؛ یعنی در عین این که دعوت آنها به شرک را نباید پذیرفتء باید در امور دنیا با آنها رفاقت کرد و در معاشرت با آنها به نیکی عمل کرد. مبادا کسی چنین تصور کند که اجازه دادن قرآن برای مخالفت با پدر و مادر در هنگام دعوت به شرک و گناهان دیگرء اجازه به بدرفتاری با آنها است.