مستضعفان دروغین و حقیقی

خداوند در آَیةُ پیش و این آّیه» مستضعفان را به دو گروه دروغین و حقیقی تقسیم کرده است. گروه یکم که در یه ‎٩۷‏ به آنان اشاره شده» گروهی هستند که با اختیار خودشان در سرزمین کفر و شرک ماندند و به سبب فشار مشرکان نتوانستند به وظایف دینی خود عمل کنند. به همین جهت.» فرشتگان عذر آنها را نپذیرفته, به آنها می‌گویند: چرا هجرت نکردید؟! اما گروه دوم - که این ایه به آنها اشاره دارد - گروهی هستند که به دلایل گوناگونی - مانند: بیماری, نقص بدنی, فقر مالی و... - قدرت مهاجرت را نداشتند یا کسانی هستند که اصلاً ندای دین حق به گوش آنها نرسیده است و از آن هیچ اطلاعی ندارند و در عین حال اگر در شرایط ایمان آوردن قرار می‌گرفتند» ایمان می‌آوردند و لجاجت به خرج نمی‌دادند. خداوند در أیة بعد می‌فرماید که گروه دوم در معرض بخشایش الهی‌اند. در روایتی آمده است که شخصی از امام کاظم(ع) دربارةٌ مستضعف سوّال می‌کند.ایشان در پاسخ می‌فرماید: «مستضعف کسی است که حجت خدا به او نرسیده باشد و آراء و عقاید مختلف را تشخیص ندهد؛ اما اگر فهم کسی به این مقدار باشد که بتواند حق و باطل را از هم جدا کند, دیگر نمی‌توان به او مستضعف گفت.» با این توضیح روشن می‌شود که مستضعفان حقیقی هم به دو گروه تقسیم می شوند: گروه یکم» مستضعفانی که دین حق را می‌دانند و می‌شناسند؛ اما توانایی خروج از محیط کفر را ندارند و از روی بیچارگی نمی‌توانند به وظایف دینی‌شان عمل کنند و گروه دوم» کسانی که ندای دین حق به گوششان نرسیده و اگر می‌رسید» قبول می‌کردند. پس اگر کسی بتواند از محیط کفر و گناه خارج شود یا بتواند معارف دینی را کسب کند و به اختیار خود اهمال و سستی کندء هیچ عذری نزد خدا نخواهد داشت.