فریاد مرگ و حیات

در آیات فراوانی از قرآن مجید اشاراتی به موضوع نفخ صور (دمیدن در شیپور) آمده است. از این آیات به خوبی استفاده می‌شود که دو بار در صور دمیده می‌شود؛ یک بار در پایان جهان که همه خلایق می‌میرند و این نفخةٌ مرگ استء بار دیگر در آستانة رستاخیز که همةٌ مردگان زنده می‌شوند و این نفخهٌ حیات است. آنچه با ظاهر آّیات سازگارتر استء این است که این تعبیر (نفخ صور) جنبةٌ کنایی ندارد؛ بلکه واقعاً در شیپور دمیده می‌شود؛ ولی واضح است که آن یک شیپور عادی نیست؛ صاعقه و صیحةٌ عظیمی است که تمام أسمان وزمین رایر می کند و سبب مرکً ناکَهانی همه موجودات زنده می شود یا همه را به حرکت و جنبش در می‌آورد و سبب حیات آنها می‌گردد. در حدیثی از امام سجاد(ع) می‌خوانیم: «صور, شاخ بزرگی است که یک سر و دو طرف دارد و فاصلةٌ میان طرف پایین که به سمت زمین است تا طرف بالا که به سمت آسمان است. به اندازةٌ فاصلةٌ اعماق زمین هفتم تا فراز هفتمین آسمان است و در آن سوراخ‌هایی به شمار ارواح خلایق است و دهانة آن به وسعت بین آسمان و زمین است.» در احادیث آمده که یکی از فرشتگان مقرب خدا به نام «اسرافیل» مأْمور دمیدن در صور است. از بعضی روایات استفاده می‌شود که او مقرب‌ترین فرشتةٌ خدا و نخستین فرشته‌ای است که برای آدم سجده کرد. البته از روایتی از امام سجاد(ع) استفاده می‌شود که نفخةٌ مرگ را اسرافیل می‌دمد و بعد از آن خود اسرافیل هم می‌میرد و نفخهٌ حیات را خود پروردگار عالم می‌دمد. از بعضی از روایات نیز استفاده می‌شود که فاصلة بین نفخةٌ یکم و دوم چهل سال است؛ ولی آیا این سال‌ها همچجون سال‌های معمولی دنیا است یا همانند سال‌ها و ایام قیامت که هر روز آن معادل پنجاه هزار سال است» درست بر ما روشن نیست. در روایتی از امیرالموّمنین علی(ع) در توصیف انچه پس از نفخةٌ یکم رخ می‌دهده می‌خوانیم: «در صور دمیده شود و جان‌ها از تن‌ها بیرون آیند و زبان‌ها گنگ شود و کوه‌های افراشته و صخره‌های استوار چنان فرو ریزند که از دور چون سراب‌های لرزان در نظر آیند و آبادی‌هاء زمینی خشک و هموار شوند.» اما در تفسیر این که این آیه» گروهی را از مرگ در نفخهُ نخست استثنا می‌کند» دو احتمال وجود دارد: یکم این که اگر تصور شود که خداوند مخلوقاتی در غیر آسمان‌ها و زمین داشته باشدء می‌توان این استئنا را در بارةٌ آنها شمرد؛ زیرا آیه می‌فرماید که همه کسانی که در آسمان‌ها و زمین هستندء می‌میرندء و در بارة مخلوقاتی که ممکن است در مکان دیگری به جز آسمان‌ها و زمین باشنده سخن نمی‌گوید. دوم این که می‌توان گفت مرگ مربوط به جسم‌هاست و وقتی روح از جسم خارج شودء جسم می‌میرد؛ اما ارواح نمی‌میرند و شاید استثنای آیه در بارة ارواح باشد. برخی از روایات اهل بیت(ع) نیز احتمال دوم را تأیید می‌کند.