دنیاخواهان و آخرت‌طلبان

این آیات» وضعیت و سرانجام هر یک از دو گروه دنیاخواه و آخرت‌طلب را تبیین کرده و به نکات بسیار مهمی اشاره فرموده است که در این مختصر به ۳ نکته اشاره می‌شود: نکتةٌ یکم (أیةُ ۱۸) این که در بارة دنیاخواهان نمی‌گوید هرکس به دنبال دنیا برود» به هر چه بخواهد.ء می‌رسد؛ بلکه دو قید برای آن قائل می‌شود. اول این که تنها به بخشی از آنچه می‌خواهده می‌رسد و آن همان مقداری است که ما بخواهیم (ما نشاء) و دیگر این که همه افراد به همین مقدار نیز نمی‌رسند؛ بلکه تنها گروهی از آنها که ما مشخص کنیم» به بخشی از متاع دنیا خواهند رسید (لمن نرید). به این ترتیب» نه همه دنیاپرستان به دنیا می‌رسندء و نه آنها که می‌رسندء به همةٌ آنچه می‌خواهندء می‌رسند. زندگی روزمره نیز این دو محدودیت را به وضوح به ما نشان می‌دهد. چه بسیارند کسانی که شب و روز می‌دوند و به جایی نمی‌رسندء و چه بسیار کسانی که آرزوهای دور و درازی در این دنیا دارند که تنها بخش کوچکی از آن را به دست می‌آورند. نکته دوم (آَیة ۱۸) این که در بارة دنیاپرستان می گوید: «جهنم را برای آنها قرار خواهیم داد.» ولی (أَیةٌ ۱۹) در مورد عاشقان آخرت می‌فرماید: «سعی و تلاش آنها پاداش داده خواهد شد.»؛ یعنی تلاش آنان مورد تشکر و قدردانی پروردگار است. این تعبیرء از این که بگوید پاداششان بهشت استء بسیار جامع‌تر و والاتر است؛ چرا که تشکر و قدردانی هرکس به اندازة شخصیت و سعةٌ وجودی او است؛ نه به اندازةٌ عملی که انجام گرفته است. روی این حساب» تشکر و قدردانی خداء متناسب با ذات بی‌پایان اوست و انواع نعمت‌های مادی و معنوی و آنچه در تصوّر ما بگنجد و نگنجدء در آن جمع است. نکتةٌ سوم این که در آَیةٌ ۲۰ می‌خوانیم که خداوند بخشی از نعمت‌هایش را در اختیار همگان می‌گذارد و نیکان و بدان» همگان از آن استفاده می‌کنند. این اشاره به آن بخش از نعمت‌هاست که ادامهٌ حیات» متوقف بر آن است و بدون آن انسان نمی‌تواند یک انتخابگر باشد. به تعبیر دیگر» این همان مقام رحمانیت خدا است که فیض عامش موّمن و کافر را شامل می‌شود؛ ولی در ماوراء اینهاء نعمت‌هایی بی‌پایان است که مخصوص موّمنان و نیکان است.! البته تذکر این نکته لازم است که منظور از دنیاخواهی در این آیات و آیات مشابه, هدف قرار دادن دنیا و لذت و زیبایی‌های آن است؛ وگرنه نگاه به دنیا به عنوان وسیلةٌ رسیدن به آخرتی آباده امری مطلوب و مورد نظر آفریدگار جهان هستی است و دعا و تلاش برای داشتن دنیایی آباد به منظور وصول به آخرتی آبادتر» نه تنها نکوهیده نیست» بسیار پسندیده و درست است.