Surah Al-Mujaadila · Ayah 12·Madanī

12

ٱلَّذِينَ إِذَا ذَٰلِكَ لَّكُمْ فَإِن لَّمْ فَإِنَّ ﴿١٢﴾

Translation

Saheeh International

O you who have believed, when you [wish to] privately consult the Messenger, present before your consultation a charity. That is better for you and purer. But if you find not [the means] - then indeed, Allah is Forgiving and Merciful.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

آیة نجوا

درشأن نزول این آیه نقل شده است که جمعی از ثروتمندان خدمت پیامبر(ص) می‌آمدند و با او نجوا می‌کردند. این کارء علاوه بر گرفتن وقت گرانیهای پیامبر» مایة نگرانی مستضعفان و موجب امتیازی برای ثروتمندان بود. در اینجا خداوندء یه ۳را نازل کرد و به آنها دستور داد که قبل از نجوا کردن با پیامبر(ص) صدقه‌ای به مستمندان بپردازند. اغنیا وقتی چنین دیدندء از نجوا خودداری کردند. آنگاه یه بعدی نازل شد و آنما را ملامت کرد و حکم یه اول را برداشت و اجازهٌ نجوا را به همگان داد؛ نجوا در کار خیر و اطاعت پروردگار. اما فلسفةٌ این حکم و تغییر زودهنگام آن چه بود؟ برخی از مفسران در پاسخ گفته‌اند که هدفء آزمایش افراد پرادعایی بود که از طریق نجوا به پیامبر(ص) اظهار علاقه می‌کردند. خداوند بدین‌وسیله آشکار کرد که این اظهار علاقه‌ها تنها در صورتی است که نجوا مجانی باشد؛ اما هنگامی که نیاز به بذل قدری مالء اگرچه اندک و ناچیز داشته باشد» خاموش می‌گردد. البته» تنها یک نفر ازاین آزمایش بزرگ خدا سربلند بیرون آمد و آن شخص امیرالموْمنین علی(ع) بود؛ چنان که در روایتی از خود آن جناب نقل شده است: «آیه‌ای در قرآن است که احصدی قبل از من و بعد از من به آن عمل نکرده و نخواهد کرد؛ من یک دینار داشتم. آن را به ده درهم تبدیل کردم و هر زمان می‌خواستم با رسول خدا(ص) نجوا کنم. درهمی را صدقه می‌دادم.» از عبدالله بن عمر بن خطاب نقل شده است: «علی سه فضیلت داشت که اگر یکی از آنها برای من حاصل می‌شد. بهتر بود از شتران سرخ موی (یکی از گرانبهاترین اموال نزد اعراب)؛ همسری او با فاطمهء دادن پرچم به دستش در روز خیبر, (عمل به) آیة نجو» نکتةٌ دیگر این‌که این حکم برای همیشه در مسلمانان اثر گذاشت و نشان داد که تا ضرورتی نباشد» نباید وقت گرانبهای پیامبر ودیگر رهبران بزرگ اسلامی را با نجوا گرفت و وسیلةٌ ناخشنودی مردم را فراهم کرد. بنابر این» حکم مزبور از آغاز جنبةٌ موقت داشت و پس از آن‌که هدف آن تأمین گردیده تغییر یافت؛ زیرا ادامة آن مشکلاتی ایجاد می‌کرد؛ گاه مسائلی ضروری پیش می‌آمد که لازم بود به طور خصوصی با پیامبر(ص) در میان گذارده شود و چنانچه حکم صدقه باقی می‌ماند. ای بسا فرصت‌هایی از دست می‌رفت و افراد یا جامعةٌ اسلامی زیان می‌دیدند. در این که حکم پیش گفته یعنی وجوب دادن صدقه پیش از نجوا با پیامبر(ص) چقدر به طول انجامید و بعد از آن تغییر یافت» نقل‌های متفاوتی است: بعضی آن را یک ساعت و بعضی یک شب و بعضی ده روز ذکر کرده‌اند و ظاهر همان قول سوم است؛ چرا که اگر مدت این حکم» یک ساعت یا یک شب بوده متخلفان می‌توانستند این عذر و بهانه را بیاورند که در این مدت کوتاه» دلیلی پیش نیامد تا با پیامبر(ص) نجوا کنند؛ ولی مدت ده روز می‌تواند حقایق را روشن سازد و زمینه‌ای برای ملامت و سرزنش آنها فراهم کند. در مورد مقدار صدقه اما نه در یه چیزی آمده و نه در روایات؛ هرچند از عمل امیرالموژمنین علی(ع) فهمیده می‌شود که حتی یک درهم نیز کافی بوده است. > **Cited sources** (grade before any load-bearing use): al-Kāfī.