حقیقت توبه

از این آیه روشن می‌شود که اولاً اگر انسان موّمن گناهی مرتکب شود از روی نادانی و نفهمی است که از شهوت یا غضبش پیروی کرده؛ و الا شخص باایمان هرگز از روی تکبر و سرکشی و برتری‌جویی بر خداوند گناه نمی‌کند. ثانیا این که خداوند فرموده «سپس توبه و اصلاح کند» نشان می دهد که حقیقت توبهء اصلاح و جبران گذشته است؛ زیرا کسی که به راستی به خداوند بازگشت کرده و پناه بردهء باز خود را به پلیدی گناهی که از آن توبه کرده و خود را از آن پاک ساخته آلوده نمی‌کند. معنای توبه این است؛ نه این که تنها به زبان بگوید «اتوب الی الله» و در دل هیچ به فکر اصلاح و جبران نباشد؛ زیرا خدا در یه ۲۸۴ سورةٌ بقره فرموده است: «اگر آنچه را در دل دارید. آشکار با پنهان کنید, خداوند شما را طبق آن محاسبه می‌کند.» از امام صادق(ع) نقل شده است: «خدا رحمت کند بنده‌ای را که قبل از مرگ به سوی خدا بازگردد و توبه کند؛ زیرا توبه, انسان را از آلودگی گناه پاک می‌کنشد و از بدبختی هلاکت نجات می‌دهد. خداوند به خاطر همین توبه, برای بندگان شایسته‌اش حقی را بر خود واجب کرده و فرموده است: «پروردگارتان رحمت را بر خود واجب ساخته؛ هرکس از شما کار بدی از روی نادانی کند. سپس توبه و اصلاح (و جبران) کند. (مشمول رحمت خدا می‌شود؛ چرا که) او آمرزنده و مهربان است.» و همچنین فرموده: «و کسی که کار بدی انجام دهد یا به خود ستم کند. سپس از خدا طلب آمرزش کند, خدا را آمرزنده و مهربان خواهد یافت»» (نساء - ۱۱۰)" طبق این آیه» توبه از اعمالی پذیرفته می‌شود که از روی جهالت سر زده باشد. کلمة جهل به معنای ندانستن گاهی در مقابل علم و آگاهی است؛ ولی غالباً در مواردی به کار می‌رود که انسان آگاه و داناست؛ اما آگاهی او از زشتی کارء تأثیری در او نمی گذارد؛ بلکه چون ناآگاه» کارهای بد را چنان انجام می‌دهد که گویی اساسا از زشتی کردار خود آگاه نیست و آن را یک کار زیبا و پسندیده می‌داند. به تعبیر دیگر» درک و آگاهی وی از زشتی» محکوم تمایلات درونی او شده و غرایز طغیانگرء آن را پوشانیده و شهوت و غضب و هوی و هوس, یکه‌تاز میدان زندگی او شده است. در قرأن و مکالمات مردم» به چنین افرادی - هر چند واجد عقل و خرد و علم و آگاهی باشند - جاهل و نادان گفته می‌شود و عمل آنان که از نوعی نادانی سر زده است» عمل جاهلانه توصیف می‌گردد. به جوان محکوم غرایز نیز که عقل و خرد او مغلوب تمایلات او گردیده» جاهل و نادان می‌گویند؛ هر چند او از شیوةٌ کار خود آگاه بوده و زشتی آن را می‌دانسته است. با این بیان روشن می شود که اعمال زشتی که از فرد گنهکار سر می‌زند» بر دو نوع است: ۱- عمل زشتی که از روی هوی و هوس و به حکم غرایز حیوانی انجام می‌دهد. این عمل, جاهلانه بوده و از روی طغیانگری و عناد از او سر نزده و بدین رو پس از خاموشی غریزه و آتش شهوت و غضب و کنار رفتن پردةٌ جهالت» فورا پشیمان می‌شود و ابراز ندامت می‌کند. بدون شک» توب چنین انسانی پذیرفته می‌شود و رحمت حق شامل حال او می‌گردد. ۲- کارهای زشت و بدی که از روی عناد از انسان سر می‌زند و نه از روی طغیان غریزه و افزایش هوی و هوس؛ بلکه خبائت درونی و عناد و استکبار نفسانی» او را به کار ناروا وا می‌دارد و چنین حالتی غالبا تا پایان زندگی باقی می‌ماند و با خاموشی غرایز و هوی و هوس های دوران جوانی خاموش نمی‌گردد. بی‌شک چنین عملی» در قلمرو توبه نیست و مشمول رحمت > **پانوشت صفحه (منابع):** > بیکران الهی نمی گردد." > ۱- المیزان» ج۷ء صص ۱۱۳ - ۱۰۷ ۲- منشور جاوید» ج ۸» ص ۲۳۷ > ۲- منشور جاوید.ء ج ۸» ص ۲۳۷ > **Cited sources** (grade before any load-bearing use): al-Mīzān.