Surah Yusuf · Ayah 106·Makkī

106

وَمَا إِلَّا وَهُم ﴿١٠٦﴾

Translation

Saheeh International

And most of them believe not in Allah except while they associate others with Him.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

شرک در اطاعت

خداوند در آّیات ۱۰۳ تا ۱۰۵ همین سوره فرموده است که بیشتر مردم ایمان نمی‌آورند؛ اگر چه تو از ایشان مزدی نخواهی و اگر چه نشانه‌های فراوانی را از خدا در آسمان و زمین ببینند. سپس در این آیه می‌فرماید آن اقلیتی هم که ایمان می‌آورند. بیشترشان به شرک آلوده هستند. ایمان و شرک در ظاهر در مقابل هم قرار دارند. ممکن است فردی در بالاترین مرتبة ایمان یا در پایین‌ترین مرتبةُ شرک قرار داشته باشد. البته این هم امکان دارد که شخصی در میان این دو مرحله قرار بگیرد؛ یعنی در حالی که ایمان دارد.ء آلوده به شرک هم باشد؛ زیرا حقیقت ایمان» وابستگی خاضعانة قلب به خداست و این وابستگی شدت و ضعف دارد. ممکن است شخصی مانند بندگان مخلّص خداء به غیر او و به هیچ چیز دیگر دل نبندد که در این صورت در قلةٌ یمان قرار دارد؛ شخصی نیز حق و حقیقت را فراموش کند و کاملاً به غیر خدا و زندگی زودگذر مادی دل ببندد. بین این دو نقطه اما درجات و مراحل بسیاری وجود دارد که این آیه به آن مراحل اشاره دارد. ممکن است شخصی در عین این که ادعا دارد از خدا می‌ترسد و به او ایمان داردء از ترس مشکل یا مصیبتی که ممکن است به او برسد بند بند وجودش بلرزد»ء حال آن‌ که می‌داند تمام نیروها از آن خداست؛ یا عزت را از غیر خدا می‌طلید. در حالی که این آیه را خوانده است که «تمام عزت برای خداست» و با این که ایمان دارد که خدا ضامن روزی اوستء در خانة هرکس و ناکس را می‌کوبد و با این که ایمان دارد که خدا بر همه چیز آگاه است» باز شرم نمی‌کند و در پیشگاه او گناه می‌کند. پس این آیه به بعضی از مراتب شرک اشاره دارد که با بعضی از مراتب ایمان قابل جمع شدن است و در اصطلاح علم اخلاق به آن «شرک خفی» می‌گویند. روایاتی که از اهل بیت(ع) در ذیل این آیه نقل شده و اکثر آنها بیان مصداقی از مصادیق این آیه است» بسیار سزاوار توجه و تدبر است. در روایتی از امام باقر(ع) می‌خوانیم: «مقصود از این آیه. شرک در اطاعت است؛ نه شرک در عبادت. گناهانی که افراد می‌کنند. شرک در اطاعت است؛ زیرا از شیطان اطاعت کرده‌اند و در اطاعت خداء شیطان را نیز شریک کرده‌اند. و این گناهان, شرک در عبادت نیست که در آن غیر خدا پرستیده می‌شود.» در روایتی از امام رضا(ع) می‌خوانیم: «مقصود از این شرک. شرکی است که به حد کفر نرسد.» در حدیث دیگر از امام صادق(ع) نقل شده: مقصود از این شرک, این است که کسی (مثلاً) بگوید: اگر فلانی نبود. من هلاک می‌شدم؛ و اگر فلانی نبود. به مشکل برمی‌خوردم و خانواده‌ام از دست می‌رفت؛ چنین کسی برای خدا در فرمانروایی‌اش شریک قائْل شده و آن شریک را روزی‌دهنده یا دفع‌کنندةٌ بلاها از خود می‌داند.» راوی حدیث می‌گوید که عرض کردم: اگر بگوید: اگر خدا فلانی را نرسانده بودء من هلاک می‌شدم» آیا این هم شرک است؟ حضرت فرمود: «این خوب است و اشکالی ندارد.»!