Surah Hud · Ayah 118·Makkī

118

وَلَوْ وَلَا ﴿١١٨﴾

Translation

Saheeh International

And if your Lord had willed, He could have made mankind one community; but they will not cease to differ.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

هدایت الهی؛ هدف خلقت انسان

در قرآن کریم به دو نوع اختلاف اشاره شده است. نوع یکم» اختلافی است که بدون اختیار انسان‌ها در جامعةٌ بشری وجود دارد. این نوع اختلاف که از تفاوت‌های جسمی و روحی افراد نشأت می‌گیرد و محیطهای گوناگون آن را نمایان‌تر می‌کند» سبب ایجاد سلیقه‌ها و آداب و رسوم و رفتارهای اجتماعی و فردی گوناگون در جامعةٌ بشری می‌گردد. بحث‌های اجتماعی ثابت کرده است که اگر این نوع اختلاف نباشدء جامعةٌ بشری لحظه‌ای دوام نخواهد آورد؛ زیرا این تفاوت‌ها باعث می‌شود که انسان‌ها برای رفع نیازها و کاستی‌های خود به یکدیگر مراجعه کنند و این خود باعث تکامل آنها می‌شود. نوع دوم اختلاف که قرآن مطرح و آن را نکوهش کرده, اختلاف در دین و آیین است که از هوی‌پرستی انسان‌ها نشأت می‌گیرد؛ زیرا توحید و یکتاپرستی در سرشت انسان نهفته شده و رفتن انسان به بیراهه, نتیجة هوای نفس و مخالفت او با عقل است. باید توجه داشت که این آیهء از این اختلاف دوم سخن می‌گوید؛ نه اختلاف نوع یکم؛ زیرا آن اختلاف و گوناگونی» سازنده و این اختلاف سبب تفرقه و پراکندگی و گمراهی است و شقاوت و بیچارگی ابدی را به دنبال دارد. سپس خداوند در ید بعد می‌فرماید که تنها یک گروه از این اختلاف در امان هستند؛ گروهی که خداوند آنها را مشمول رحمت خویش کرده است. علامه طباطبایی می فرماید که منظور از این رحمت ویثره که هدف خلقت انسان است» «هدایت» است. آری» تنها گروهی که با تبعیت از عقل و فرمان پیامبران مشمول هدایت الهی شده» از اختلاف در دین در امان است و این هدایتء آنها را به سعادت ابدی خواهد رساند و کسانی که به خاطر هوی‌پرستی و ظلم و ستم مشمول این هدایت نشوند» عاقبتی جز آتش ندارند و جهنم از ایشان پر خواهد شد. در روایتی از امام باقر(ع) می‌خوانیم: «کسانی که مشمول رحمت و هدایت الهی قرار گرفته‌اند. آل محمد(ص) و پیروان آنها هستند.» روشن است که منظور از این حدیثء ذکر روشن‌ترین مصداق یه است؛ وگرنه تمام پیامبران و پیروان آنهاء مصداق این آیه هستند.