Surah Ash-Shura · Ayah 51·Makkī

51

وَمَا أَن إِلَّا أَوْ مِن أَوْ مَا إِنَّهُۥ ﴿٥١﴾

Translation

Saheeh International

And it is not for any human being that Allah should speak to him except by revelation or from behind a partition or that He sends a messenger to reveal, by His permission, what He wills. Indeed, He is Most High and Wise.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

وحی؛ مهم‌ترین منبع شناخت

کلمة «وحی» به معنای اشارةٌ سریع و سخنان رمزی و فرستادن پیام‌های مخفیانه با نامه یا اشاره است و چون تعلیم معارف الهی به پیامبران(ع) به صورت مرموزی انجام گرفتهء این واژه در مورد آن به کار رفته است. در قرآن محید.ء آیات بسیاری در بارهم این منبع شناخت وجود دارد. نه تنها در قرآن» که در تمامی کتب آسمانی» این منبع مطرح است و اصولاً پیروان نه تنها در قرآن، که در تمامی کتب أسمانی، این منبع مطرح است و اصولا پیروان ادیان اسمانی» وحی را مهم‌ترین منبع معرفت می‌شناسند که از علم بی‌پایان خداوند سرچشمه می‌گیرد؛ در حالی که سایر منابع معروف» مربوط به انسان‌هاست و در برابر آن بسیار محدود و ناچیز است. در حقیقت اگر عقل ما به منزلةٌ نورافکن نیرومندی باشدء و فطرت و وجدان و تجربه نیز به منزلة نورافکن‌های دیگری» وحی همچون خورشید عالمتاب است و قلمرو ان بسیار وسیع‌تر و گسترده‌تر. بنابراین» وحی از نظر خداپرستان» مهم‌ترین و غنی‌ترین منبع معرفت و شناخت محسوب می‌شود. در این ایه به سه طریق از طرق ارتباط پیامبران با خداوند اشاره کرده» می‌فرماید: هیچ انسانی نمی‌تواند با خداوند مواجه گردد؛ چراکه او منزه از جسم و جسمانیت است؛ مگر: ۱- از راه وحی: باید توجه داشت که منظور از وحی در اینجا مطلق وحی نیست؛ زیرا این آیهء انواع وحی را توضیح می‌دهد و این یکی از سه راه وحی الهی است؛ بلکه منظورء سخن گفتن پنهانی است؛ بدون این که بین خدا و پیامبرش هیچ‌گونه واسطه‌ای وجود داشته باشد. ۲- از پشت پرده: این نوع وحی» همراه با واسطه‌ای بوده که از آن به ححاب (پرده) تعبیر شده است. البته این ححاب خودش وحی نمی کند؛ بلکه تنها واسطه‌ای است که از پس آن وحی الهی به پیامبر خدا می‌رسد. نمونة این وحی» سخن گفتن خداوند با حضرت موسی(ع) در کوه طور است؛ چنان که در [- ۳۰ سورةٌ قصص می‌خوانیم: «هنگامی که به سراغ آتش آمد. از ککرانة راست دره؛ در آن سرزمین پربرکت. از میان یک درخت ندا داده شد...» همچنین آنچه که در خواب‌های پیامبران به آنها وحی می‌شده» از این نوع وحی است. به وسیلة رسول و پیام‌آور: این پیام‌آور» همان فرشتةُ وحی است که آنچه را خدا می‌خواهد. به فرمان او بر پیامبر خدا نازل می‌کند؛ چنان که در آیات ۳ و ۱۹۴ سورةٌ شعراء می‌خوانیم: «روح‌الامین آن را بر قلب پاک تو نازل کرده است.» در رواینی می‌خوانیم که بعضی از اصحاب امام صادق(ع) به ایشان عرض کردند: چگونه است که پیامبر خدا(ص) در برخی موارد می‌فرمود: جبرئیل این‌گونه فرمود و این جبرئیل است که به من فرمان می‌دهد و در وقت دیگری - در حال وحی - مدهوش می‌شد؟ امام صادق(ع) فرمود: «این به‌خاطر این بود که هنگامی که وحی از طرف خدا بود، جبرئیل بین آنها قرار نداشت و در آن حال، از شدت سنکینی وحی مدهوش می‌شد. اما هنگامی که جبرئیل بین خدا و پیامبر(ص) واسطه بود. چنین حالی به پیامبر دست نمی‌داد و می‌فرمود: جبرئیل به من گفت و این جبرئیل است.» در روایتی دیگر از امام صادق(ع) می‌خوانیم: هنگامی که جبرئیل نزد پیامبر(ص) می‌آمدء در پیشگاه او همچون بردگان می‌نشست و بر پیامبر وارد نمی‌شد تا این که از او اجازه می‌گرفت. به هر حال» روایات بسیاری» نشان‌دهندة این مطلب است که هر سه نوع وحی (بدون واسطه, با واسطه و حجاب و به وسیلةٌ فرشتةٌ وحی) بر پیامبر گرامی اسلام(ص) نازل می شده است. > **پانوشت صفحه (منابع):** > ۱- پیام قرآن» ج۰۱ ص ۲۱۶ ۳ المیزان» جچ۰۱۸ ص ۷۴ > ۲ المیزان» ج۰۱۸ ص ۷۴ > **Cited sources** (grade before any load-bearing use): al-Mīzān, Payām-i Qurʾān.