علم اسماء

در این که علم اسماء - که بزرگ‌ترین موهبت المی به آدم و منشاً فضیلت و افتخار و شایستگی او برای مقام خلیفةاللهی است - چیستء در میان مفسران سخن بسیار است. برخی گفته‌اند که منظورء علم لغات است؛ درحالی که دانستن مشتی لغت هرگز سرچشمه چنین فضیلتی نمی‌تواند باشد و الیته با تعبیری که در این ایات وارد شده نیز سازگار نیست؛ زیرا تعبیر «غیب السماوات و الارض» نشان می‌دهد که این علم مربوط به اسرار پنهانی آسمان و زمین بوده که از دید ملائکه مکتوم بوده است. بعضی گفته‌اند که منظورء اسامی حجت‌های الهی به ویژه امه معصومین(ع) است که ارواحشان از قبل آفریده شده بوده و در بعضی از روایات چنین تفسیری وارد شده است. مسلّم است که این‌گونه روایاتء اشاره به بعضی از مصداق‌های مهم این عنوان کلی است؛ همان‌گونه که روش روایات تفسیری چنین است؛ نه این که علم اسماء به آن محدود باشد. بسیاری از مفسران گفته‌اند که منظور از اسم در اینجا مسمّی است؛ یعنی خداوند تمام علوم مربوط به زمین و آسمان و انواع ساختنی‌ها و استخراج معادن و کاشتن درختان و خواص و منابع آنها را به آدم تعلیم داد؛ یا در طبیعست و استعداد او به طور فشرده قرار داد. به این ترتیبء آدم با تمامی اسرار جهان آشنا شد و شایستگی و استعداد درک همةٌ این اسرار را برای فرزندان خود گذارد. و چه فضیلتی از این برتر و والاتر که او دارای چنین علمی شود و استعداد دستیابی بدان را برای فرزندان خود نیز به یادگار بگذارد! در حدیی از امام صادق(ع) در تفسیر این آیه می‌خوانیم که: «منظور, تمام زمین‌ها. کوه‌ها, دره‌ها و بستر رودخانه‌ها است. سپس به فرشی که زیر پایش گسترده بود. نظر افکند و فرمود که این فرش هم از اموری بوده که خدا به آدم تعلیم داد.» این تعبیر نشان می‌دهد که آدم تمام این علوم را دارا بود.علامه طباطبایی در المیزان پس از بررسی و بحث در این باره چنین نتیجه گرفته که «اسمائی که خداوند به آدم(ع) تعلیم کردء موجودات عالیه‌ای بودند محجوب به حجاب غیب که هر اسمی در این جهان به خیر و برکت آنها نازل شده و از نورانیت آنها بهره می‌گیرد». به هر حال» علم اسماء علم بسیار گسترده‌ای بوده که حقایق مهم این جهان را در بر می‌گرفته است. > **Cited sources** (grade before any load-bearing use): al-Mīzān.