روح چیست؟

موارد استعمال این کلمه در قرآن بسیار متنوّع است: گاهی به معنای روح مقدسی است که پیامبران را در انجام رسالتشان تقویت می‌کرده (بقره - ۲۵۳) گاه به نیروی معنوی الهی که موّمنان را تقویت می‌کندء اطلاق شده (مجادله - ۲۲)» زمانی به معنای «فرشتةٌ مخصوص وحی» آمده و با عنوان «امین» توصیف شده (شعراء - ۱۹۳) و گاه به معنای فرشتةٌ بزرگی از فرشتگان خاص خدا یا مخلوقی برتر از فرشتگان (نباً ۳۸ و قدر - ۴) و گاه به معنای قران و وحی آسمانی (شوری - ۵۲) و زمانی هم به معنای روح انسانی آمده است (سجده ‎٩-‏ و حجر -۲۹). از مجموع قراین موجود در أَیةٌ مورد بحث و خارج آن چنین استفاده می‌شود که پرسش کنندگان» از حقیقت روح آدمی سوال می‌کردند؛ همین روح عظیمی که ما را از حیوانات جدا می‌سازد و برترین شرف ما است و تمام قدرت و فعالیت ما از آن سرچشمه می‌گیرد و به کمکش زمین و اسمان را جولانگاه خود قرار می دهیم، اسرار علوم را می شکافیم و به اعماق موجودات راه می یابیم. آنان می خواستند بدانند حقیقت این اعجوبة عالم آفرینش چیست و چون روح» ساختمانی مغایر با ساختمان ماده دارد و اصول حاکم بر آن» غیر از اصول حاکم بر ماده و خواص فیزیکی و شیمیایی آن است» پیامبر(ص) مأمور می‌شود در یک جملةٌ کوتاه و پرمعنا بگوید: «روح از عالم امر است»؛ یعنی خلقتی اسرارآمیز دارد. سپس برای این که از این پاسخ تعجب نکننده اضافه می‌کند بهرةٌ شما از علم و دانش بسیار کم است. بنابر این جای شگفتی نیست که رازهای روح را نشناسید؛ هر چند از همه چیز به شما نزدیک‌تر است. در روایتی از امام باقر(ع) و امام صادق(ع) در تفسیر این آیه می‌خوانیم: «روح از مخلوقات خداوند است که بینایی و نیرو دارد و پشتیبانی می‌کند. خدا آن را در دل‌های پیامبران و موْمنان قرار می‌دهد.» در حدیث دیگری از یکی از آن دو امام بزرگوار نقل شده که فرمود: «روح» از عالم ملکوت و از قدرت خداوند است». بخش دیگری از روایات» روح را مخلوقی برتر از جبرئیل و میکائیل معرفی کرده‌اند که با پیامبر(ص) و امامان همراه بوده و آنان را در مسیر حرکت و انجام وظیفه از هر گونه انحراف باز می‌داشته است. این روایات با آنچه در تفسیر آیه گفتیم» مخالفتی ندارد؛ بلکه با آنها هماهنگ است؛ زیرا روح انسان، مراتب و درجاتی دارد. ان مرتبهای از روح که در پیامبران و امامان است مرتبه فوق العاده والایی است که از آثارش مصون بودن از خطا و گناه و نیز آگاهی و علم فوق‌العاده است و مسلماً چنین مرتبه‌ای از روح» از همه فرشتگان برتر خواهد بود؛ حتی از جبرئیل و میکائیل. البته در کنار این نظرء برخی از مفسران بر اساس آیات قرآن و شأن نزول‌هایی که در بارةٌ یهودیان وارد شده است» بر آن‌اند که جامعةٌ یهود» یا دست‌کم پهود معاصر با پیامبرء جبرئیل را دشمن می‌داشتند و او را فرشتة عذاب می‌نامیدند. تا آنحا که در بارةٌ او می‌گفتند: خداوند به او دستور داده بود که نبوت را در سلسلةٌ فرزندان اسرائیل قرار دهد؛ ولی او آن را به فرزندان اسماعیل داد. با توجه به این مطلبء به ویژه این که طراحان سوّال» گروه یهود بودند و در بارةٌ جبرئیل عقیدةٌ ویژه‌ای داشتند و او را به علت این که مأمور عذاب بود و از زوال فرمانروایی بنی‌اسرائیل به وسیلة بخت‌النصر گزارش داده بود و در نوت خیانت ورزیده بود» می‌توان گفت که مقصود آنان از روح همان «روح‌الامین» است و آنان می‌خواستند از این طریق نظر پیامبر را در بارة او به دست آورند تا اگر با نظر آنان موافقت داشتء از تأیید او بهره بگیرند و در غیر این صورت با او مخالفت ورزند. از این جهت به قریش تعلیم دادند که از او در بارة روح نیز سوّال کنند. بنابر این روشن شد که مقصود از روح مورد سوّال, جبرئیل است که مورد خشم گروه یهود بود. تفسیر جملة «قل الروح من امر ربی» بسیار روشن است و آن این که امین وحی از ماموران پروردگار است و او هر کاری را که انجام دهد, به امر و فرمان خداوند است. اگر قومی را نابود می‌کند و یا اگر حضرت محمد(ص) را به رسالت مفتخر می‌کنده همگی به اذن خدا است و از فرمان او الهام می‌گیرد. در این صورت دلیلی ندارد که او را دشمن بدارید و به دشمنی با او برخیزید. > **پانوشت صفحه (منابع):** > ۱- نمونه ج۱۲ ص ۲۵۰ > ۲- منشور جاویدء ج۳» ص ۲۰۸ و ۲۱۵ > **Cited sources** (grade before any load-bearing use): Tafsīr Nemūneh, al-Kāfī.