۴۱۱ سوگندها

مفسران در تفسیر این آیات سخنان بسیاری به میان آورده‌اند. مناسب‌تر از همه این است که منظور از «فجر» (سپیده‌دم) در یه 0 همةٌ صبح‌ها است؛ همچنان که خداوند در آیات متعدد قرآن به اوقات گوناگون شبانه‌روز سوگند یاد کرده است. شاید هم منظور از آَن» سپیده‌دم روز عید قربان یعنی دهم ذی‌حجه باشد؛ اما منظور از شب‌های دهگانه احتمالاً شب‌های اول تا دهم ذی‌حجه است. همچنین زوج و فرد با روز ترویه (هشتم ذی‌حجه) و روز عرفه (نهم ذی‌حجه) تطبیق‌پذیر است. شاید از این بیان بنوان استفاده کرد که این سوگندها به ایام برگزاری مراسم پاشکوه و روحانی حج اشاره دارد. آخرین سوگند این است: «و قسم به شب. هنگامی که به سوی صبحگاهان و روشنایی روز پیش می‌رود.» چه تعبیر جالبی که راه رفتن را به خود شب نسبت داده است! گویی شب موجود زنده‌ای دارای حس و حرکت است که در تاریکی خود گام بر می‌دارد و به سوی صبحی روشن حرکت می‌کند. آری» به آن تاریکی‌ای قسم یاد شده که رو به سوی روشنایی است؛ تاریکی متحرک و نه ایستا و ثابت. تاریکی آنگاه وحشتناک است که ثابت بماند؛ اما اگر در آن حرکتی به سوی نور باشد. پرارزش است. در بعضی از روایاتی که اشاره به بطون قرآن می‌کند. فجر به وجود حضرت مهدی(عج) و شب‌های ده‌گانه به ده امام قبل از آن حضرتء شفع به حضرت علی(ع) و زهرا(س) و وّتر به پیامبر اکرم(ص) تفسیر شده