اعراف؛ گذرگاهی سخت بر سر راه بهشت

از مجموع آیات و روایات چنین استفاده می‌شود که اعراف» گذرگاه سخت و صعب‌العبوری بر سر راه بهشت است. طبیعی است که افراد نیرومند و قوی -یعنی صالحان و پاکان - با سرعت از این گذرگاه عبور می‌کنند؛ اما افرادی که خوبی و بدی را به هم آمیخته‌اند» در این مسیر وا می‌مانند و دچار سختی می‌شوند. همچنین طبیعی است که سرپرستان جامعه و پیشوایان قومء در گذرگاه‌های سخت» همانند فرماندهانی که در این گونه موارد در آخر لشکر راه می‌روند تا همه سپاهیان بگذرنده در آنجا توقف می‌کنند تا به کمک مومنان ضعیف بشتابند و آنها که شایستگی نجات دارندء در پرتو امداد آن بزرگان رهایی یابند. بنابر این» در اعراف» دو گروه وجود دارند: ضعیفان و آلودگانی که در رحمت‌اند و پیشوایان بزرگی که در همه حال یار و یاور ضعیفان‌اند. بعضی از روایات نیز این مطلب را تأیید می‌کند. امام صادق(ع) در این باره فرموده است: «اعراف. تپه‌ای میان بهشت و دوزخ است و امامان, آن مردانی هستند که بر اعراف در کنار شیعیان (گنهکارشان) توقف می‌کنند؛ در حالی‌که موّمنان (خالص) بدون نیاز به حساب‌رسی,» در بهشت جای گرفته‌اند. آنگاه امامان به پیروان گنهکار خود می‌گویند: برادران باایمان خود را خوب نگاه کنید که بدون حساب به بهشت شتافته‌اند» و این همان است که خداوند می‌فرماید: «درود بر شما؛ اما داخل بهشت نمی‌شوند؛ در حالی که امید آن را دارند.» سپس به آنها گفته می‌شود: دشمنانتان را بنگرید که در آتش‌اندء و این همان است که خدا می‌فرماید: «و هنگامی که چشمانشان به دوزخیان می‌افتد» می‌گویند: پروردگاراء ما را با گروه ستمگران قرار مده...» بعد به دوزخیان می‌گویند: اینها (پیروان و شیعیانی که به گناه آلوده بوده‌اند) همان‌ها هستند که شما می‌گفتید هرگز مشمول رحمت الهی نخواهند شد (ولی رحمت الهی شامل حال آنها شده) و به این دسته از گنهکاران (که بر اثر ایمان و اعمال صالح, شایستگی عفو و آمرزش را پیدا کرده‌اند) از طرف امامان دستور داده می‌شود که: به بهشت داخل شوید که نه ترسی دارید و نه غمناک می شوید.» در روایتی از رسول‌خدا(ص) می‌خوانیم:«خداوند در روز قیامت همة مردم را جمع‌می‌کند. پس به بهشتیان فرمان داده می‌شود که به سوی بهشت بروند و به دوزخیان فرمان داده می‌شود که به سمت دوزخ روانه گردند. سپس به اصحاب اعراف گفته می‌شود: انتظار چه چیزی را می‌کشید؟ می‌گویند: (ای پروردگار) منتظر فرمان تو هستیم. پس به آنها گفته می‌شود: نیکی‌هایتان شما را از ورود به دوزخ رهایی بخشیده؛ ولی گناهانتان مانع ورود به بهشت شده. اکنون با مغفرت و رحمت من وارد بهشت شوید.» البته سبب ورود به پهشت در اینجا همان شفاعت شفیعان و مردان الهی است که در اعراف هستنند. در روایت دیگری می‌خوانیم که شخصی از پیامبر(ص) در بارةٌ اصحاب اعراف سوّال کرد. حضرت فرمودند: «آنها مردانی هستند که در راه خدا کشته شدند؛ در حالی که از پدرانشان نافرمانی می‌کردند. پس شهادت مانع می‌شود که در آتش داخل شوند و نافرمانی مانع از آن می‌گردد که وارد بهشت شوند و آنها بر دیوار (و مانعی) میان بهشت و دوزخ مستند... پس هنکامی که خداوند از حساب خلقش فارغ مشود وکسی جز آنان باقی نمی ماند، آنها را مشمول رحمت خویش می‌کند و به رحمتش [و در پرتو شفاعت پیامبران و امامان] وارد بهشت می‌کند.» البته روشن است که این دسته از شهیدان» یکی از گروه‌های اصحاب اعراف را تشکیل می‌دهند. > **پانوشت صفحه (منابع):** > ۱- المیزان» ج۸» ص ۱۴۲ > ۲- نمونه, ج۶» ص ‎۱۸۹٩‏ > ۱- المیزان» ج۰۸» ص ۱۴۲ ۲- نمونهء ج۶» ص ۱۸۹ ۳ پیام قرآن» ج۰۶ ص ۵۵۷ > **Cited sources** (grade before any load-bearing use): Tafsīr Nemūneh, al-Mīzān, Payām-i Qurʾān.