Surah Al-A'raaf · Ayah 131·Makkī

131

فَإِذَا لَنَا هَٰذِهِۦ وَإِن بِمُوسَىٰ وَمَن مَّعَهُۥٓ أَلَآ إِنَّمَا وَلَٰكِنَّ لَا ﴿١٣١﴾

Translation

Saheeh International

But when good came to them, they said, "This is ours [by right]." And if a bad [condition] struck them, they saw an evil omen in Moses and those with him. Unquestionably, their fortune is with Allah, but most of them do not know.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

فال و تفأل از دیدگاه اسلام

«یْطَیروا» از ماده تنَطَیُر به معنای فال بد زدن است و ریشةٌ اصلی آن» کلمة طیر به معنای پرنده است. از آن رو که عرب فال بد را غالبا به وسیلة پرندگان می‌زد و گاهی صدا کردن کلاغ را به فال بد می‌گرفت و گاهی پریدن پرنده‌ای از دست چپ را نشانة تیره‌روزی می‌پنداشت» کلمة تَطیّر به معنای فال بد زدن به طور مطلق آمده است. قرآن در پاسخ فرعونیان که به موسی و همراهان او فال بد می‌زدنده می‌فرماید: آگاه باشید که سرچشمة شومی‌ها و ناراحتی‌هایی که دامان آنها را می‌گرفت, از ناحیة خدا بوده و او می‌خواسته است که آنها را گرفتار نتیجة شوم اعمالشان کند؛ ولی بیشتر آنها نمی‌دانند. شاید همیشه در میان انسان‌ها و اقوام گوناگون» فال نیک و بد رواج داشته است. اموری را به فال نیک می‌گرفتند و دلیل بر پیروزی و پیشرفت کار می‌دانستند و اموری را به فال بد می‌گرفتند و دلیل بر شکست و ناکامی می‌پنداشتند؛ در حالی که هیچ‌گونه رابطةٌ منطقی میان پیروزی و شکست با این‌گونه امور وجود نداشت؛ به ویژه فال بد که غالباً جنبة خرافی و نامعقول داشته و دارد. این دو گرچه اثر طبیعی ندارند» بدون تردید می‌توانند اثر روانی داشته باشند. فال نیک غالبا مایة امیدواری و حرکت است؛ ولی فال بد موجب یأس و نومیدی و سستی و ناتوانی است. شاید به همین خاطر در روایات اسلامی از فال نیک نهی نشده اما فال بد به شدت محکوم شده است. در حدیث معروفی از پیامبر(ص) نقل شده است: «تفألوا بالخیر تجدوه» (کارها را به فال نیک بگیرید (و امیدوار باشید) تا به آن برسید). اما قرآن و روایات» فال بد را به شدت مذمت و محکوم کرده‌اند. از جمله در حدینی می‌خوانیم که پیامبر(ص) فرمود: «الطَیرة شرک» (فال بد زدن (و آن را در سرنوشت آدمی موش دانستن) نوعی شرک به خداست). نیز می‌خوانیم که اگر فال بد اثری داشته باشدء همان اثر روانی است. امام صادق(ع) فرمود: «اثر فال بد به همان اندازه است که آن را می‌پذیری. اگر آن را آسان بگیری, کم‌اشر خواهد بود و اگر آن را محکم و جدّی بگیری» پراش و اگر به آن اعتنا نکنی. هیچ اثری نخواهد داشت.»