از کار افتادن ابزار شناخت

به ظاهر منظور از فرمان الهمی در آیةٌ ۷ همان وعدةٌ عذاب چهنم برای پیروان شیطان است؛ چنان که در آَیدٌ ۳ سورةٌ سجده می‌خوانیم: «سخن و وعده‌ام حصق است که دوزخ را (از افراد بی‌ایمان و گنهکار) از جن و انس همگی پر می‌کنم.» البته این در مورد کسانی است که رابطةٌ خود را با خدا به کلی قطع کرده ولجاجت و خیره سری را به آخرین حد رسانده اند؛ جرا که انسان در صورتی اصلاح پذیر و هدایت‌شدنی است که فطرت توحیدی خود را با اعمال زشت و اخلاق آلوده به کلی پایمال نکرده باشد؛ و گرنه تاریکی مطلق بر قلب او چیره خواهد شد و تمام روزنه‌های امید بر او بسته می‌شود. اصولاً انسان برای آگاهی از عالم بیرون وجودش, از ابزاری بهره می‌گیرد که به آنها ابزار شناخت گفته می‌شود. قسمتی از آنها مانند عقل و وجدان و فطرت» درون ذاتی هستند و حواس ظاهری انسان همچون بینایی و شنوایی» برون ذاتی. این ابزار اگر به درستی مورد بهره‌برداری قرار گیرندء روز به روز قوی‌تر می‌شوند و حقایق را بهتر و دقیق‌تر نشان می‌دهند؛ اما اگر مدتی در مسیرهای انحرافی قرار گیرند یا اصلا از آنها استفاده نشود»ء به تدریج تحلیل رفته یا به کلی دگرگون می‌شوند و حقایق را وارونه نشان می‌دهند. این افکار و اعمال نادرست انسان است که نعمت ابزار شناخت را از او می‌گیرد و مقصر اصلی در اینجا خود اوست. به همین دلیل» در قرآآن و روایات تأکید شده که اگر لغزشی از انسان سر زد فوری توبه کند و از تخیر در توبه و اصرار بر گناه بپرهیزد و موانع کوچک را قبل از تبدیل شدن به یک سد بزرگ ویران کند و راه پیشرفت را باز نگه دارد و گرد وغبار را از مقابل دیدگان خود فرو بنشاند.